Hollandsche Schouwburg in Amsterdam

De Hollandsche Schouwburg in Amsterdam begon als een gewoon theater, gebouwd in 1892 voor een breed publiek. Aan de gevel aan de Plantage Middenlaan zie je dat nog steeds. Vanaf juli 1942 gebruikten de Duitse bezetters het gebouw als verzamelplaats voor Joden die werden weggevoerd. Mannen, vrouwen en kinderen zaten hier uren, dagen of soms weken opeengepakt. Daarna volgde het transport naar Westerbork en verder naar de kampen. Sinds 1962 is het gebouw een herinneringsplek voor alle slachtoffers van de Holocaust. Je loopt er vanzelf wat langzamer.

Wat je ziet in de Hollandsche Schouwburg

In de entreehal draait een introductiefilm die je meeneemt in de geschiedenis van het gebouw. Daarna loop je door naar de voormalige theaterzaal. Waar vroeger het publiek zat, staat sinds 1962 het monument voor de Nederlandse slachtoffers van de Holocaust. Op de buitenwanden van de voormalige zaal zie je de Druppels. Verwacht geen museum vol vitrines. Hier vertelt vooral het gebouw zelf het verhaal, en juist die leegte maakt indruk. Neem de tijd, lees wat er staat en laat de plek op je inwerken voordat je weer de drukke straat op stapt.

Van theater tot deportatieplek

Het theater aan de Plantage Middenlaan opende in 1892 en was jarenlang een populaire plek voor een avondje uit. In november 1941 kreeg het gebouw de naam Joodsche Schouwburg: Joden mochten toen niet meer naar andere theaters, alleen nog hier spelen en kijken. Vanaf 18 juli 1942 werd het theater een verzamelplaats voor Amsterdamse Joden die moesten worden gedeporteerd. Soms zaten er tot 1300 mensen tegelijk binnen, zonder daglicht en met weinig ruimte. Van hieruit gingen ze naar kamp Westerbork. Op 4 mei 1962 droeg de burgemeester van Amsterdam het gebouw op als gedenkplaats. Sinds 1992 valt het onder het Joods Historisch Museum, nu het Joods Cultureel Kwartier.

De crèche aan de overkant

Aan de overkant van de straat zat tijdens de oorlog een crèche voor de kinderen van de mensen die in de schouwburg werden vastgehouden. Medewerkers en het verzet wisten van daaruit zo'n 950 Joodse kinderen weg te smokkelen en onder te brengen bij onderduikadressen. Sinds 1982 herinnert een plaquette op de muur van de voormalige crèche aan die reddingen. Aan dezelfde kant van de straat staat nu het Nationaal Holocaustmuseum, dat op 11 maart 2024 opende. Daar zie je de geschiedenis van de Jodenvervolging in Nederland in een uitgebreide tentoonstelling. De twee plekken vullen elkaar aan: eerst de stilte van de schouwburg, daarna het verhaal in voorwerpen en getuigenissen.

Tips voor je bezoek aan de Hollandsche Schouwburg

De toegang is gratis en je hebt geen ticket nodig. Kom je met een groep van acht personen of meer, meld je bezoek dan vooraf aan; voor groepen geldt een vaste bijdrage. Er is geen garderobe, dus je houdt je jas en tas bij je. Het gebouw heeft een lift, een toegankelijk toilet en drempelvrije deuren. Plan je bezoek gerust samen met de andere locaties van het Joods Cultureel Kwartier: het Joods Museum, de Portugese Synagoge en het Nationaal Holocaustmuseum liggen allemaal op loopafstand. Met één ticket bezoek je die betaalde locaties. Houd er rekening mee dat dit een plek van rouw is, dus bezoek haar met respect.

Veelgestelde vragen over de Hollandsche Schouwburg

Lees ook