Hugo de Groot en de boekenkist: hier zie je het verhaal

De ontsnapping van Hugo de Groot in een boekenkist is een van de bekendste verhalen uit de Nederlandse geschiedenis. Op 22 maart 1621 liet de geleerde zich in die kist het kasteel uit dragen waar hij levenslang zou blijven. Zijn vrouw Maria van Reigersberch en dienstmeid Elsje van Houweningen hadden het plan bedacht. Het mooie is dat je de route nog kunt volgen. Je staat op het slot waar hij gevangen zat, op de markt in Gorinchem waar de kist aankwam en bij zijn graf in Delft. Onderweg kom je ook de kisten tegen die musea aan hem toeschrijven. Welke de echte is, weet niemand zeker.

Het verhaal begint op Slot Loevestein, het kasteel bij Poederoijen waar Maas en Waal samenkomen. De Groot werd in 1618 opgepakt in het conflict tussen Oldenbarnevelt en prins Maurits en kreeg levenslang. In juni 1619 kwam hij op het slot aan, waar zijn vrouw en kinderen bij hem mochten wonen. Hij las en schreef er veel. Boeken kwamen binnen en gingen weer weg in een grote kist, die de bewakers steeds minder grondig controleerden. Op die gewoonte bouwde het plan. Het slot vertelt zijn verhaal nu met rondleidingen en vertelt ook over ridders en soldaten. Meer kastelen met zo'n verhaal vind je bij kasteel bezoeken.

Soldaten droegen de kist het slot uit en op de boot naar Gorinchem. Elsje ging mee en wees de dragers de weg naar bekenden van Maria in de stad. Volgens het Rijksmuseum ging de kist naar Daetselaer, de man via wie De Groot zijn boeken kreeg. Aan de Grote Markt, op nummer 24, zit een smal grijs poortje dat naar hem is genoemd. Volgens het verhaal verliet hij hier het huis, verkleed als metselaar, om naar het zuiden te vluchten. Aan dezelfde markt staat het Gorcums Museum, met de geschiedenis van de vestingstad en wisselende tentoonstellingen. Zo combineer je in een paar minuten lopen het poortje en een museum.

Na de ontsnapping bleef de kist in de familie, maar daarna raakte het spoor kwijt. Nu claimen drie plekken een kist. Het Rijksmuseum toont er een, in bruikleen van het Koninklijk Oudheidkundig Genootschap. Het is een kist van vurenhout met koeienleer, gemaakt rond 1600 tot 1615, en het museum noemt hem voorzichtig een boekenkist mogelijk van De Groot. Museum Prinsenhof Delft kreeg in 1925 een kist van grenenhout als schenking. Ook Slot Loevestein heeft een kist. Onderzoekers maakten voor het tv-programma Historisch Bewijs scans van alle drie, om de jaarringen van het hout te bekijken. Geen enkele kist viel daardoor af. Welke de echte is, als dat al een van deze is, blijft een raadsel.

In Delft begon en eindigde zijn leven. Hij werd er in 1583 geboren en ging op zijn elfde al naar de universiteit in Leiden. Na zijn vlucht woonde hij in het buitenland en werd hij gezant van de Zweedse koningin in Parijs. In 1645 overleed hij in Rostock, na een schipbreuk op de terugreis uit Zweden. Hij ligt begraven in de Nieuwe Kerk aan de Markt, samen met zijn vrouw Maria. Het grafmonument stamt uit 1781. Buiten op de Markt staat zijn bronzen standbeeld van Frans Stracké uit 1886. Museum Prinsenhof Delft wordt verbouwd, dus kijk voor je gaat of het open is. Meer tips lees je bij musea in Delft.

Loevestein en Gorinchem liggen dicht bij elkaar, dus die twee passen goed in één dag. Begin op het slot, waar je het verhaal hoort op de plek waar het gebeurde. Rij of fiets daarna naar Gorinchem voor het poortje en het museum aan de Grote Markt. Delft is een dag op zich, met de Nieuwe Kerk, het standbeeld en de rest van de binnenstad. De kist in het Rijksmuseum zie je het makkelijkst tijdens een bezoek aan Amsterdam, want hij staat tussen de vaste collectie. Wie nog verder wil gaan: Museum Rotterdam heeft een metselaarsjasje in bezit dat De Groot volgens het museum bij zijn vlucht droeg. Het jasje is kwetsbaar en ligt in het depot.

Meer over zijn gevangenschap en ontsnapping lees je bij Slot Loevestein over Hugo de Groot.