Beroemde schilderijen in Nederland: waar ze hangen en wat hun verhaal is

Wie de beroemde schilderijen in Nederland wil zien, hoeft niet ver te reizen. De meeste hangen in een paar musea die met de trein goed te combineren zijn. Toch weten veel mensen niet precies waar welk werk hangt. Meisje met de parel staat niet in Amsterdam, maar in Den Haag. En de Caféterras bij nacht van Van Gogh hangt midden op de Veluwe. Op deze pagina lopen we de musea langs waar je de grote namen in het echt ziet. Je leest ook het verhaal achter de werken, en welke meesterwerken juist in het buitenland hangen.

In het Rijksmuseum in Amsterdam hangen meer beroemde schilderijen in Nederland bij elkaar dan waar ook. Het hoogtepunt is De Nachtwacht van Rembrandt uit 1642, met een eigen zaal aan het eind van de Eregalerij. In diezelfde galerij hangen Het melkmeisje en Het straatje van Johannes Vermeer. Iets verderop vind je Het Joodse bruidje en De Staalmeesters, ook van Rembrandt. Fans van Frans Hals zoeken De vrolijke drinker op. Het museum is groot, dus kies vooraf een route. Begin vroeg in de ochtend bij de Eregalerij, dan sta je nog niet in de drukte voor De Nachtwacht.

Het Mauritshuis in Den Haag is veel kleiner dan het Rijksmuseum, maar bijna elke muur draagt een topstuk. Meisje met de parel van Vermeer trekt de meeste bezoekers, maar zijn Gezicht op Delft is minstens zo indrukwekkend. Kijk ook naar Het puttertje van Carel Fabritius, een klein vogeltje op een geschilderde muur. De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp toont hoe jong Rembrandt al grote groepsportretten maakte. En De stier van Paulus Potter is groter dan je verwacht. Omdat het museum compact is, zie je deze topstukken in een uur of twee, zonder haast.

Achter veel werken zit een verhaal dat verder gaat dan het doek. De Nachtwacht is eigenlijk een schuttersstuk uit 1642 dat overdag speelt. Pas toen de vernis donker was geworden, ging men denken dat het een nachtelijk tafereel was. Meisje met de parel is geen portret van een bekende vrouw, maar een tronie: een studie van een gezicht. Het puttertje schilderde Carel Fabritius in 1654 in Delft, het jaar waarin hij omkwam bij de ontploffing van een kruitopslag in de stad. Veel van zijn werk ging toen verloren, het puttertje niet. En voor Het Joodse bruidje zei Van Gogh jaren van zijn leven over te hebben.

Het Van Gogh Museum heeft de grootste Van Gogh collectie ter wereld. Je volgt er zijn leven van de donkere De aardappeleters uit Nuenen tot de felle kleuren van zijn Franse jaren. Zonnebloemen, De slaapkamer en Amandelbloesem hangen er allemaal. Reserveer altijd een tijdslot, want het museum zit snel vol. De tweede grote verzameling ligt in het Kröller-Müller Museum in Otterlo. Daar hangt onder meer de Caféterras bij nacht. Wil je zijn hele spoor door Nederland volgen? Lees dan ons verhaal Van Gogh in Nederland, met plekken van Zundert tot Nuenen.

Buiten de bekende drie zijn er musea die je niet moet overslaan. In het Kunstmuseum Den Haag hangt Victory Boogie Woogie, het laatste en onvoltooide werk van Piet Mondriaan. In het Frans Hals Museum in Haarlem zie je zijn grote schuttersstukken en De regentessen van het Oudemannenhuis, op de plek waarvoor ze bedoeld waren. En in Museum De Lakenhal in Leiden hangt Het Laatste Oordeel van Lucas van Leyden, een drieluik uit de zestiende eeuw. Deze musea zijn rustiger, waardoor je echt de tijd neemt voor elk schilderij.

Een paar beroemde Nederlandse werken hangen ver over de grens. De Sterrennacht van Van Gogh, geschilderd in 1889 in Saint-Rémy, hangt in het Museum of Modern Art in New York. Daar hangt ook Broadway Boogie Woogie van Mondriaan. De tuin der lusten van Jheronimus Bosch uit 's-Hertogenbosch is een topstuk van het Prado in Madrid. In het Louvre in Parijs vind je De kantwerkster van Vermeer. Van de Zonnebloemen maakte Van Gogh meerdere versies: een hangt in Amsterdam, een andere in de National Gallery in Londen. Dat ze zo verspreid zijn, komt doordat Nederlandse kunst al eeuwen over de hele wereld wordt verzameld.

Wil je veel van deze werken zien in korte tijd, combineer dan steden die dicht bij elkaar liggen. Amsterdam en Haarlem passen op één dag, net als Den Haag en Leiden. Reserveer bij het Rijksmuseum, het Van Gogh Museum en het Mauritshuis een tijdslot, ook met een Museumkaart. Kom doordeweeks en vroeg, want vanaf het middaguur wordt het druk voor de bekendste werken. Ben je van plan meerdere musea te bezoeken, dan verdien je een Museumkaart snel terug. In onze uitleg over de Museumkaart lees je wat hij kost en waar hij geldig is. Op de kaart zie je welke musea bij elkaar in de buurt liggen.

Meer over de collecties lees je op de websites van het Rijksmuseum en het Mauritshuis.