Willem van Oranje: de plekken waar je zijn verhaal nog ziet

Het verhaal van Willem van Oranje staat niet alleen in schoolboeken, je kunt het ook gaan zien. In Delft zitten de kogelgaten van de aanslag op zijn leven nog in de muur. Een paar straten verderop ligt hij onder een marmeren praalgraf. In Amsterdam en Den Haag kijk je hem aan op een portret dat werd geschilderd toen hij nog leefde. Breda was de stad van zijn kasteel en zijn eerste huwelijk, en in het Duitse Dillenburg werd hij geboren. In deze gids lopen we die plekken langs, met net genoeg geschiedenis om te begrijpen wat je ziet. Zo maak je van een dagje Delft of Breda een tocht door de jaren van de Opstand.

In 1572 koos de prins Delft als uitvalsbasis in zijn strijd tegen de Spaanse koning Filips II. Het voormalige Sint-Agathaklooster werd zijn hof en heet sindsdien het Prinsenhof. Hier schreef hij in 1580 zijn Apologie, een verweer tegen het vonnis dat Filips over hem had uitgesproken. Op 10 juli 1584 schoot Balthasar Gerards hem dood, net toen hij uit de eetzaal kwam. De kogelgaten zitten nog altijd in de muur, en in Museum Prinsenhof Delft liep je door de kamers waar hij met zijn gezin woonde. Het museum is gesloten voor een grote verbouwing en laat een deel van de collectie intussen op andere plekken zien. Kijk dus vooraf of je weer binnen kunt.

Op 3 augustus 1584 werd de prins bijgezet in een grafkelder van de Nieuwe Kerk in Delft. In 1613 gaven de Staten-Generaal opdracht voor een echt grafmonument, aan beeldhouwer Hendrick de Keyser. Hij overleed voordat het af was, waarna zijn zoon Pieter het werk voltooide. De prins ligt er in marmer bij, in een met bont gevoerde mantel en met een slaapmuts op. Aan zijn voeten ligt een hondje als teken van trouw. Op de hoeken staan vier vrouwenfiguren voor deugden als vrijheid en gerechtigheid. De koninklijke grafkelder eronder gaat alleen open bij een koninklijke begrafenis. Wat er verder te zien is in de stad, lees je bij musea in Delft.

Hoe zag hij eruit? Rond 1579 schilderde de Vlaamse portretschilder Adriaen Thomasz. Key hem, toen de prins ongeveer zesenveertig was. Van dat portret bestaan drie versies, die alle drie teruggaan op een origineel dat verloren is gegaan. Eén zit in de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam, een tweede in die van het Mauritshuis in Den Haag en de derde is in Madrid. Het Rijksmuseum bewaart ook het terracotta model dat Hendrick de Keyser waarschijnlijk in 1613 of 1614 maakte voor het praalgraf in Delft. Op ruim zestig centimeter ligt de prins er al net zo bij als in de kerk, compleet met hondje. Niet alles hangt altijd in de zalen, dus kijk vooraf in de online collectie.

In 1544 erfde de elfjarige Willem van Oranje de bezittingen van zijn neef René van Chalon, en daarmee ook Breda. Keizer Karel V liet hem wel in Brussel opvoeden, als katholiek. Na zijn huwelijk met Anna van Egmond trok het paar in het kasteel van Breda, dat zijn oom Hendrik III vanaf 1536 tot renaissancepaleis had laten verbouwen. Nu zit de Koninklijke Militaire Academie erin, en kom je binnen met een rondleiding via de VVV. Meer zulke plekken staan bij kastelen die je kunt bezoeken. In Stedelijk Museum Breda vertelt de vaste presentatie De Nassaus van Breda over kasteel, stad en land. In de Prinsenkapel van de Grote Kerk liggen onder anderen Hendrik III, René en Anna van Egmond.

De prins werd in 1533 geboren op slot Dillenburg, in Duitsland. Toen de hertog van Alva in 1567 naderde, verliet hij Breda en week hij uit naar die plek. Van het kasteel zelf is weinig over. Na beschietingen in de Zevenjarige Oorlog brandde het uit, en in 1760 werd het hoofdgebouw afgebroken. Op de oude binnenplaats verrees tussen 1872 en 1875 de Wilhelmsturm, een toren van 41 meter ter ere van de prins. Prinses Marianne, een dochter van koning Willem I, betaalde het grootste deel. Binnen zit het Oranje-Nassau Museum over zijn leven en de Nederlandse vrijheidsstrijd. Wil je daarna verder met de Oranjes, dan vertelt Paleis Het Loo het verhaal van zijn achterkleinzoon, stadhouder Willem III.

Hoe het met de verbouwing staat en waar de collectie intussen te zien is, lees je op de site van Museum Prinsenhof Delft.