Kasteel bezoeken in Nederland: van middeleeuwse burcht tot paleis

Een kasteel bezoeken is in Nederland een dagje uit vol verhalen. Je loopt door de burcht van een graaf, langs de gracht van een Groningse borg of door de zalen van een koninklijk paleis. Veel van deze kastelen zijn nu museum, met kamers die zijn ingericht zoals de bewoners ze kenden. Sommige staan er al meer dan zeven eeuwen. Andere werden beroemd door een ontsnapping, een moord of een keizer in ballingschap. In deze gids vind je middeleeuwse burchten, borgen in Groningen, paleizen en kastelen met een bijzonder verhaal. Zo kies je snel waar je naartoe wilt.

Wil je een kasteel bezoeken met middeleeuwse muren, begin dan in Medemblik. Daar, aan het IJsselmeer, liet graaf Floris V in 1288 Kasteel Radboud bouwen. Het is de enige burcht van Floris V in West-Friesland die nog overeind staat, en volgens onderzoekers was hij ooit zo'n vier keer zo groot als nu. In het centrum van Helmond ligt Kasteel Helmond, een vierkante waterburcht met op elke hoek een ronde toren. De bouw begon rond 1325 en sinds 1982 zit Museum Helmond binnen de muren. Kasteel Cannenburch in Vaassen is jonger. Veldheer Maarten van Rossum liet het vanaf 1543 bouwen op de resten van een veertiende eeuws kasteel, maar hij overleed in 1555 voordat het af was.

Wil je in Groningen een kasteel bezoeken, dan kom je bij een borg uit, zoals de adellijke huizen hier heten. De Menkemaborg in Uithuizen begon als een bakstenen huis uit de veertiende eeuw en kreeg rond 1700 zijn huidige vorm. Een gracht met bomen omringt huis en tuin. Die tuin is opnieuw aangelegd naar een ontwerp van rond 1705, met een doolhof dat naar een oude plataan leidt. De Fraeylemaborg staat midden in Slochteren. Henric Piccardt kocht het in 1680 en legde er een grote Franse tuin aan. Bij Leens ligt Borg Verhildersum, met een kruidentuin en ruim negentig rozensoorten. En in Leek vind je Museum Nienoord, met de borg, het Nationaal Rijtuigmuseum en een schelpengrot van rond 1700.

Paleis Het Loo in Apeldoorn werd tussen 1684 en 1686 gebouwd voor stadhouder Willem III en zijn vrouw Mary. De tuinen zijn ontworpen door Claude Desgots, een neef van Le Nôtre, de tuinarchitect van Versailles. Tot de dood van koningin Wilhelmina in 1962 was het een zomerverblijf van de Oranjes, en sinds 1984 kun je het als museum bezoeken. In Den Haag staat aan het Lange Voorhout het vroegere winterpaleis van koningin Emma. Daar hangt nu het werk van M.C. Escher, in Escher in Het Paleis. Het Markiezenhof in Bergen op Zoom is veel ouder. Anthonis en Rombout Keldermans begonnen in 1485 aan dit laatgotische stadspaleis, waar de markiezen woonden tot ze in 1726 vertrokken.

Op Slot Loevestein, waar de Waal en de Afgedamde Maas samenkomen, zat Hugo de Groot vanaf 1619 gevangen. Op 22 maart 1621 ontsnapte hij in een boekenkist, die naar Gorinchem werd gebracht. Hij had van tevoren geoefend met liggen in die kist. In Den Haag was de Gevangenpoort eerst een poort tussen Binnenhof en Buitenhof en daarna eeuwenlang een gevangenis. Cornelis de Witt zat hier in 1672, kort voordat een woedende menigte hem en zijn broer Johan vermoordde. In Huis Doorn woonde de gevluchte Duitse keizer Wilhelm II van 1920 tot zijn dood in 1941. Hij ligt in een mausoleum in de tuin. En Slot Zuylen aan de Vecht was het huis van schrijfster Belle van Zuylen.

Kastelen zijn oude gebouwen, en dat merk je. Reken op steile wenteltrappen, drempels en smalle gangen. Kom je met een kinderwagen of rolstoel, kijk dan vooraf op de website van het kasteel welke delen toegankelijk zijn. Plan ook tijd in voor buiten, want bij de borgen, Slot Zuylen met zijn slingermuur van 120 meter en Paleis Het Loo is de tuin minstens zo mooi als het huis. Een kasteel bezoeken combineer je makkelijk met een tweede in dezelfde streek, zoals de borgen in het noorden van Groningen of Huis Doorn en Slot Zuylen rond Utrecht. Op de kaart zie je welke kastelen en paleizen bij jou in de buurt liggen.

Meer over de geschiedenis van het paleis en de tuinen lees je op de site van Paleis Het Loo.